भोजपुर– स्थानीयस्तरमा उत्पादन हुने कृषि उपजको भण्डारण र बजारीकरण सहज बनाउने उद्देश्यका साथ भोजपुरको रामप्रसादराई गाउँपालिकाले दुईवटा शीत भण्डारण (कोल्ड स्टोर) निर्माण गरेको छ । उत्पादन भएका कृषि उपजलाई सुरक्षित रूपमा भण्डारण गरी बेमौसममा समेत उचित मूल्य पाउने वातावरण सृजना गर्ने लक्ष्यका साथ शीत भण्डारण केन्द्र निर्माण गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।
गाउँपालिका वडा नं १ ओख्रेमा एक करोड ५० लाख रुपैयाँको लागतमा ७२ हजार केजी भण्डारण क्षमताको शीत भण्डारण निर्माण गरिएको छ । गाउँपालिका केन्द्र वैकुण्ठेमा चिस्यान केन्द्रसम्म पुग्ने पहुँचमार्ग ढलानसहित तीन करोड रुपैयाँको लागतमा ३६ हजार केजी क्षमता भएको अर्को शीत भण्डारण केन्द्र निर्माण गरिएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत आङलाक्पा तामाङले जानकारी दिनुभयो ।
दुवै शीत भण्डारण केन्द्र सञ्चालनको अन्तिम तयारीमा रहेको उहाँले बताउनुभयो । “स्थानीय कृषि उपजको भण्डारणका लागि दुईवटा शीत भण्डारण निर्माण गरेका छौँ, ओख्रेको शीत भण्डारण केही दिनमा प्रयोगमा आउने छ भने वैकुण्ठेस्थित केन्द्र पनि छिट्टै सञ्चालनमा ल्याइनेछ”, उहाँले भन्नुभयो ।
शीत भण्डारणलाई व्यवस्थित र पारदर्शी रूपमा सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले ‘शीत भण्डारण सञ्चालन तथा व्यवस्थापन कार्यविधि–२०८२’ तयार गरी लागू गरेको छ । कार्यविधिअनुसार छुट्टै शीत भण्डारण सञ्चालन कोषको व्यवस्था गरिएको छ । हाललाई रु तीन लाखको सञ्चालन कोष स्थापना गरिएको र आवश्यकताअनुसार त्यसलाई क्रमशः वृद्धि गर्दै लैजाने योजना रहेको तामाङले जानकारी दिनुभयो ।
कार्यविधिअनुसार गाउँपालिकाले किसानले उत्पादन गरेका कृषि उपज आफैँ खरिद गरी शीत भण्डारणमा राख्ने व्यवस्था गरिएको छ । किसानले आफ्नै इच्छाले उपज भण्डारण गर्न चाहेमा प्रतिकेजी रु पाँच शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्था छ । किसानले शीत भण्डारणमार्फत बिक्री गरी आएको नाफाको ५० प्रतिशत हिस्सा गाउँपालिकालाई बुझाउनुपर्ने प्रावधान पनि कार्यविधिमा समावेश गरिएको छ ।
किसानले आफैँ भण्डारणका लागि राखेका कृषि उपज बिग्रिएमा त्यसको जिम्मेवारी गाउँपालिकाले लिने व्यवस्था गरिएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत तामाङले बताउनुभयो । यसले किसानलाई जोखिममुक्त भएर उत्पादन भण्डारण गर्न प्रोत्साहन गर्ने विश्वास लिइएको छ ।
गाउँपालिका अध्यक्ष थामबहादुर राईका अनुसार किसानले उत्पादन गरेका कृषि उपजको सहज भण्डारणसँगै बजारीकरण सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले शीत भण्डारण केन्द्र निर्माण गरिएको हो । “किसानले उत्पादन गरेका कृषि उपजको भण्डारण तथा बजारीकरणमा गाउँपालिकाले आवश्यक भूमिका खेल्नेछ”, अध्यक्ष राईले भन्नुभयो, “यहाँ सङ्कलन र भण्डारण गरिएका उपजलाई बेमौसममा बजार पुर्याएर किसानलाई राम्रो मूल्य दिलाउने हाम्रो लक्ष्य हो ।”
उहाँका अनुसार गाउँपालिकाको कृषि एम्बुलेन्समार्फत किसानको खेतबारीदेखि शीत भण्डारण केन्द्रसम्म उपज ढुवानी गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । यसले किसानको ढुवानी लागत घटाउनुका साथै बजार पहुँचलाई थप सहज बनाउने गाउँपालिकाले जनाएको छ ।
शीत भण्डारण केन्द्रलाई दिगो र व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक कर्मचारीको व्यवस्था पनि गरिने गाउँपालिकाले जनाएको छ । यस पहलले स्थानीय कृषि उत्पादनको संरक्षण, मूल्य अभिवृद्धि र किसानको आम्दानी वृद्धि गर्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्ने विश्वास लिइएको छ ।
शीत भण्डारणको स्वमित्व हाल गाउँपालिकाको रहे पनि किसान, कृषि समूह, सहकारीले पूर्ण, आशिंक र साझेदारीमा सञ्चालन गर्न चाहेमा पनि सञ्चालन गर्न सक्ने व्यवस्था कार्यविधिमा रहेको छ । यहाँ किसानले सुन्तला, किवी, स्कुस, आलु, टमाटर, तरकारीलगायत नगदे बालीको व्यावसायिक रूपमा खेती गर्दै आएका छन् ।
किसानलाई व्यावसायिक रूपमा जैविकखेती प्रणालीमा लाग्न गाउँपालिकाले योजनाबद्ध रूपमा कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्दै आएको छ । व्यावसायिक रूपमा कृषिमा लागेका किसानले उत्पादन गरेका कृषि उपजलाई व्यवस्थित ढङ्गले बजारसम्म पुर्याउने लक्ष्यले शीत भण्डारणको अवधारणाअनुसार कामलाई अघि बढाएको जनाएको छ ।
